Weselne zwyczaje - Poradnik ślubny

Ceremonia ślubna – nie ma chyba drugiego takiego wydarzenia, które było by tak bogate w zwyczaje, przesądy i tradycje. Biała suknia panny młodej, powitanie chlebem i solą, obsypywanie ryżem, to tylko jedne z wielu zwyczajów obecnych na ślubach. Ale skąd się one wzięły? Jaka jest ich symbolika? Oto kilka bardziej znanych zwyczajów oraz próba ich wyjaśnienia.

Ślubny welon

Pochodzenie welonu nie jest do końca wyjaśnione, uważa się jednak, że używano go znacznie wcześniej niż innych elementów weselnego stroju. Welon, który starożytnej Grecji był żółty w, a w starożytnym Rzymie czerwony, miał swój początek wieki temu. Zwykle zakrywał pannę młodą od stóp do głów i miał oznaczać podporządkowanie kobiety mężczyźnie. Jak twierdzą niektórzy, zwyczaj zakładania welonu pochodzi z czasów aranżowanych małżeństw, kiedy trzymano twarz panny młodej w ukryciu aż do końca ceremonii zaślubin, aby pan młody nie mógł wycofać się z małżeństwa, tylko dlatego, że nie spodobało mu się oblicze oblubienicy. Według jeszcze innej teorii welon miał chronić pannę młodą od wszelkiego zła czyhającego na nią w dniu ślubu. Welon traktowano symbolicznie jako znak czystości i niewinności. Był on przechowywany w rodzinie przez pokolenia, matka przekazywała go córce, a ona z kolei swojej córce.

Coś starego, coś nowego...

1

Bardzo często słyszy się, że panna młoda powinna mieć w dniu ślubu „coś starego, coś nowego, coś pożyczonego oraz coś niebieskiego”. Powiedzenie to przywędrowało do nas z kultury anglosaskiej, gdzie popularny jest rymowany wierszyk pochodzący z epoki wiktoriańskiej: something old, something new, something borrowed, something blue and a silver sixpence in your shoe.

„Stare” ma zapewnić pomoc bliskich osób, symbolizuje tradycję i trwałość rodziny. Może to być element biżuterii, pamiątka po babci. „Nowe” gwarantuje dobrobyt, oznacza nową rzeczywistość, jaką jest związek małżeński. „Pożyczone” symbolizuje przychylność rodziny pana młodego, a założenie w dniu ślubu czegoś pożyczonego, co było już noszone przez szczęśliwą mężatkę ma zapewnić pomyślność i szczęście. Noszenie czegoś niebieskiego nawiązuje z kolei do czasów biblijnych, kiedy kolor niebieski reprezentował czystość i doskonałość. „Niebieskie” ma symbolizować wierność i lojalność, zaś srebrna moneta, o której mowa w wierszyku, ma zapewnić dostatek.

Wiązanka ślubna

1

Wiązanki ślubne znane były już w starożytnym Rzymie, gdzie panna młoda szła do ślubu z bukietem kłosów żyta lub pszenicy, co miało zapewnić jej dobrobyt. W osiemnastowiecznej Europie kłosy zostały zamienione na kwiaty. Z ślubnym bukietem wiąże się wiele przesądów. Jeden z nich mówi, że nie powinno się go przechowywać dłużej niż rok, bo wróży to „uschnięcie” miłości. Najlepiej więc spalić go zaraz po weselu lub w pierwszą rocznicę ślubu. Do zwyczajów weselnych należy też rzucanie bukietem. Zwyczaj ten prawdopodobnie wywodzi się z XIV-wiecznej Francji, do Polski trafił stosunkowo niedawno pod wpływem kultury amerykańskiej. Zgodnie z przesądem panna, która złapie bukiet, w najbliższym roku stanie na ślubnym kobiercu.

Błogosławieństwo rodziców

1

Błogosławieństwo rodziców przez wieki było w polskiej tradycji jednym z najważniejszych obrzędów weselnych. Rodzice błogosławili młodych, czyniąc znak krzyża, kropili wodą święconą i oddawali w opiekę Bogu. Wierzono, że uroczyste błogosławieństwo rodziców jest nie mniej ważne niż ślub w kościele, to ono miało chronić młodą parę od złego oraz zapewnić jej wzajemną miłość i dobrobyt. W dawnej Polsce była to uroczystość bardzo podniosła, towarzyszyły jej liczne obrzędy pożegnania, podziękowania i przeprosin. Panna młoda składała życzenia nie tylko rodzicom, ale i rodzeństwu, krewnym, a także całemu domowi – progom, kątom i sprzętom domowym, do których miała już więcej nie wrócić. Tradycją był także głośny płacz panny młodej. Uroczyste błogosławieństwo rodziców to zwyczaj kontynuowany do czasów współczesnych, następował on i następuje bezpośrednio przed wyjazdem do kościoła.

Nałożenie obrączek

Obrączki stały się symbolem małżeństwa za sprawą swojego kształtu. Brak początku i końca miał oznaczać nieskończoność i wieczność uczuć. Kształt okręgu od tysiącleci uważany był za magiczny, dlatego obrączki nazywano „magicznym kręgiem”. W Polsce nowożeńcy wymieniają obrączki od XVII wieku, zastępując tym praktykowane wcześniej wiązanie rąk lub wymianę wieńców. Mocą kościelnego poświęcenia obrączki stają się sakramentalne. Dawniej kapłan święcił je podczas uroczystości zaślubin, a potem wkładał na palce młodych. Dziś po wyświęceniu wręcza je nowożeńcom, którzy sami nawzajem wkładają sobie obrączki na palce, mówiąc: „Przyjmij tę obrączkę jako znak mojej miłości i wierności...”. W Polsce od dnia ślubu obrączka zajmuje miejsce pierścionka zaręczynowego i noszona jest na serdecznym palcu prawej ręki, co symbolizuje pojednanie z Bogiem i bliźnimi. W Europie Zachodniej panuje z kolei zwyczaj noszenia obrączki na serdecznym palcu lewej ręki, ponieważ jest to strona bliższa sercu.

Sypanie ryżem

1

Jest to zwyczaj ślubny praktykowany od wieków. Kiedy nowożeńcy wychodzą z kościoła po zawarciu sakramentu małżeństwa, zgromadzeni goście obsypują młodych ryżem. Dlaczego? W starożytności ryż był symbolem płodności. Wierzono, że posypanie młodych ryżem – według innej tradycji także pszenicą lub owsem – zapewni im szczęście w życiu i w miłości. Kontynuacją tej tradycji jest współcześnie praktykowane obsypywanie młodych pieniędzmi, płatkami róż lub cukierkami. W przypadku pieniędzy, zwyczaj nakazuje, aby zebrane monety przechowywać przez lata jako pamiątkę.

Powitanie chlebem i solą

Chleb i sól – podstawa pożywienia, według wierzeń ludowych miały niezwykłe właściwości życiodajne, magiczne i ochronne. Chleb uważany za pokarm niezwykły, nadprzyrodzony, czysty i święty jedzony był podczas ślubowań i przysięg. W soli widziano symbol oczyszczenia, trwałości i niepodlegania zepsuciu. Kto jadł z kimś chleb i sól, czyli witał „chlebem i solą”, ten wchodził z nim w ścisłe związki. W dawnych czasach we wszystkich polskich domach na stole zawsze były chleb i sól – oznaki gościnności. To chlebem i solą witano przybywających, co było wyrazem szczególnego szacunku i życzliwości. Już w XVI wieku był to bardzo popularny sposób powitania młodych. Po zakończeniu ceremonii kościelnej na progu domu na nowożeńców czekała z chlebem i solą matka panny młodej, wypowiadając słowa „Aby Wam nigdy nie zabrakło chleba” – życzenia powodzenia, miłości i dobrobytu na nowej drodze życia.

Przenoszenie przez próg

1

Dlaczego Pan młody powinien przenieść pannę młodą przez próg? Zwyczaj ten ma bardzo starą tradycję, sięgającą swymi korzeniami czasów rzymskich. Wierzono, że pod progiem kryją się złe duchy, które mogą zaszkodzić małżeństwu. Poza tym potknięcie się panny młodej podczas przechodzenia przez próg stanowiło wyjątkowo zły omen oznaczający, że małżeństwo szybko się skończy. Aby tego uniknąć, pan młody przenosił swoją wybrankę przez próg. Zwyczaj ten, choć już niejasny w swej symbolice, pozostał do dziś.

Oczepiny

Skąd się wzięła nazwa oczepiny? Czy rozgrywające się podczas wesela zabawy mają coś wspólnego z tradycyjnymi oczepinami? Stwierdzić trzeba, że niewiele. Oczepiny to stary, słowiański obrzęd weselny, podczas którego panna młoda symbolicznie przechodziła ze stanu panieńskiego w zamężny. Nazwa „oczepiny” pochodzi od czepca, nakrycia głowy, jakie nosiły mężatki. Oczepiny odbywały się zwykle o północy, kiedy to pannę młodą prowadzono do bocznej izby, śpiewając przy tym pieśń Oj, chmielu, chmielu. Druhny zdejmowały z głowy panny młodej wianek, ścinano jej warkocz lub skracano włosy, a starsze, zamężne kobiety nakładały jej czepiec. Czepiec weselny z białego płótna, misternie haftowany, najczęściej był podarunkiem od matki chrzestnej. Umieszczony na głowie, naznaczony znakiem krzyża stawał się atrybutem małżeństwa. Oczepinom towarzyszyły różne zwyczaje, np. panna młoda zrzucała i deptała czepek, płakała, uciekała przed mężatkami chcącymi ją oczepić. W ten sposób okazywała żal za swobodami pańskiego życia. Dziś zwyczaj zakładania czepca zastąpiło rzucanie welonem i muszką, które również odbywa się o północy. Panny obecne na weselu otaczają pannę młodą, a ta rzuca za siebie welonem. Tak samo postępuje pan młody z muszką w otoczeniu kawalerów. Szczęśliwcy, którzy złapią atrybuty weselne mają szansę na porzucenie stanu wolnego w najbliższym czasie.

Miesiąc miodowy

Po przyjęciu weselnym dla nowożeńców rozpoczyna się okres zwany miodowym miesiącem. „Miodowym”, ponieważ starożytni Grecy i Rzymianie wysoko cenili miód; był on symbolem miłości i mądrości. Młodzi małżonkowie, wierząc, że miód uzdrawia, oczyszcza, przynosi szczęście i pobudza seksualnie, przez trzydzieści dni po ślubie pijali rozcieńczony miód.